Buğdayda fusarium başak yanıklığı nasıl anlaşılır?
- Yeşil başakta bir veya birkaç başakçığın erkenden saman sarısı-beyaz olması (kısmi ağarma); başakçık tabanında pembe-turuncu küf.
- Taneler buruşuk, hafif, tebeşir beyazı veya pembe ('mumya tane').
- Toksin (DON, zearalenon) birikir.
Bu belirtiyi görürseniz
Benzer görünen bir belirti başka bir hastalıktan, besin eksikliğinden, sudan, soğuktan ya da ilaç ve gübre yanıklığından da kaynaklanabilir. Kesin tanı için ziraat mühendisine ya da il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerine başvurun; gerekirse laboratuvar analizi yaptırın.
Mücadelede Bakanlıkça ruhsatlandırılmış bitki koruma ürünlerini etiketine uygun kullanın. Belirtinin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderirseniz ziraat mühendisimiz ön değerlendirme yapar.
Bacillus ile yapılmış bilimsel çalışmalar
Başak yanıklığında B. subtilis ve B. velezensis / B. amyloliquefaciens suşlarıyla tarla denemeleri vardır ancak sonuçlar seradan zayıf ve yıldan yıla değişkendir. Arjantin'de B. velezensis RC218 tarlada hastalık şiddetini %18–53, danedeki DON'u %50,3 azaltmış; Çin'de B. subtilis SG6 çiçeklenmeden hamur olum dönemine kadar uygulandığında hastalık oranını, FHB indeksini ve DON'u anlamlı düşürmüştür. ABD'de B. amyloliquefaciens TrigoCor serada tutarlı koruma sağlarken tarlada başarısız olmuş; bunun nedeni başakta iturin düzeyinin 3 günde hızla düşmesi olarak gösterilmiştir. Etki fengisin, surfaktin, iturin ve kitinazla mantar hücresinin parçalanmasına dayanır. B. megaterium, B. licheniformis ve B. pumilus ile başak yanıklığında tarla/sera çalışması bulunamamıştır.
Sonuçlar çalışmalarda kullanılan suşa, bitkiye ve deney koşuluna aittir; Proverim için hastalık önleme ya da tedavi beyanı değildir.
Serada RC218 tek başına başak yanıklığı şiddetini %38 azalttı (kitosanla birlikte %54). Ekmeklik buğday tarla denemelerinde RC218 hastalığı %18–53 azalttı; kitosan karışımı iki sezonda (2017/18, 2018/19) %39 ve %36,7 kontrol sağladı; makarnalık buğdayda karışım şiddeti %54,3 düşürdü. Hasat edilen danede DON birikimi RC218 ile %50,3 azaldı.
Mekanizma: Antifungal lipopeptitler ve ikincil metabolitlerle F. graminearum'un başakta baskılanması
Buğday başçıklarından izole edilen RC218 tarla denemesinde başak yanıklığı şiddetini ve danedeki DON birikimini azalttı (özette yüzde verilmemiştir); genom analizinde 9 ortak ikincil metabolit ve bu suşa özgü erisin lantibiyotiği bulundu.
Mekanizma: Antifungal ikincil metabolitler (lipopeptitler, poliketitler) ve erisin lantibiyotiği
SG6 laboratuvarda F. graminearum'un miselyum gelişimini %87,9, spor oluşumunu %95,6 ve DON üretimini %100 engelledi; çiçeklenmeden hamur olumuna kadar tarlada uygulandığında hastalık oranını, FHB indeksini ve DON'u istatistik olarak anlamlı düşürdü (tarla için özette yüzde verilmemiştir).
Mekanizma: Kitinaz, fengisin ve surfaktin üretimi; mantar hif yüzeyinin soyulması ve hücre içeriğinin dışarı akması
TrigoCor serada başak yanıklığını tutarlı biçimde kontrol ederken tarlada hastalık ve DON'u baskılamadı. Başaktaki ilk iturin düzeyi serada tarladakinin üç katıydı, ancak uygulamadan 3 gün sonra her iki ortamda da çok düştü; tarladaki düşük iturin düzeyi başarısızlığın ana nedeni olarak gösterildi (özette yüzde verilmemiştir).
Mekanizma: İturin antibiyozu; etkinin başakta iturin düzeyinin enfeksiyon döneminde yüksek tutulmasına bağlı olduğu
Sık sorulan sorular
Buğdayda fusarium başak yanıklığı belirtileri nelerdir?
Yeşil başakta bir veya birkaç başakçığın erkenden saman sarısı-beyaz olması (kısmi ağarma); başakçık tabanında pembe-turuncu küf. Taneler buruşuk, hafif, tebeşir beyazı veya pembe ('mumya tane'). Toksin (DON, zearalenon) birikir.
Buğdayda fusarium başak yanıklığı neden olur?
Etmeni Fusarium graminearum, F. culmorum ve diğer Fusarium türleri (mantar). Fusarium başak yanıklığı başta Fusarium graminearum olmak üzere Fusarium mantarlarının buğday ve arpada çiçeklenme döneminde başağı enfekte etmesiyle oluşur. Başakçıklar erkenden ağarır, dane buruşuk ve hafif kalır; daneye deoksinivalenol (DON) gibi insan ve hayvan sağlığı için zararlı mikotoksinler geçer.
Bacillus ile buğdayda fusarium başak yanıklığı üzerine yapılmış çalışma var mı?
Evet. Başak yanıklığında B. subtilis ve B. velezensis / B. amyloliquefaciens suşlarıyla tarla denemeleri vardır ancak sonuçlar seradan zayıf ve yıldan yıla değişkendir. Arjantin'de B. velezensis RC218 tarlada hastalık şiddetini %18–53, danedeki DON'u %50,3 azaltmış; Çin'de B. subtilis SG6 çiçeklenmeden hamur olum dönemine kadar uygulandığında hastalık oranını, FHB indeksini ve DON'u anlamlı düşürmüştür. Sonuçlar çalışmadaki suşa ve koşullara aittir.
Bitkimdeki hastalığı nasıl teşhis ettirebilirim?
Bu sayfa bir tanı aracı değildir. Tanı için ziraat mühendisine ya da il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerine başvurun. Belirtinin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderirseniz ziraat mühendisimiz ön değerlendirme yapar.
